گذشته‌ی نقلی گزارشی

دستور ساخت

ماده‌ی گذشته + شناسه‌ی گذشته

صرف

رفتن
مفردجمع
رفته‌امرفته‌ایم
رفته‌ایرفته‌اید
رفتهرفته‌اند
کار کردن
مفردجمع
کار کرده‌امکار کرده‌ایم
کار کرده‌ایکار کرده‌اید
کار کردهکار کرده‌اند

نکته‌ها

۱- شناسه‌ی گذشته، شکل وابسته‌ی فعل بودن در زمان حال است با این تفاوت که در سوم شخص مفرد، شناسه پوچ است: «رفتم» یعنی «رفت هستم» و «رفته‌ام» یعنی «رفته هستم».

۲- از آنجا که ماده‌ی گذشته به عنوان صفت نیز به کار می‌رود (مانند «بسته» در «در بسته است») در فارسی نوشتاری به قیاس از این کاربرد، باب شده که برای صیغه‌ی سوم شخص مفرد، به جای شناسه‌ی پوچ، از «است» استفاده بشود. این کار درست نیست زیرا صرف فعل موضوعی جداگانه است. در فارسی گفتاری، به درستی هیچ گاه «رفته‌است» نمی‌گوییم. در فارسی گفتاری می‌گوییم «dar basta'st» (در بسته‌ست) اما «Ali dar'o baste» (علی درو بسته) که به وضوح نشان می‌دهد که اگر «است» در صرف به کار می‌رفت، در فارسی گفتاری باید «علی درو بسته‌ست» می‌گفتیم. در این باره، این مطلب را بخوانید.

۳- شناسه‌ها تکیه‌ی واژه‌ای را که به آن می‌چسبند تغییر نمی‌دهند. در زبان فارسی، تکیه بر روی هجای پایانی است اما چون شناسه‌ها تکیه‌آور نیستند، تکیه بر روی هجای پایانی نمی‌افتد. برای مثال در «raf.tam»، تکیه بر روی هجای پایانی (که شناسه جزوی از آن است) نمی‌افتد و ما می‌گوییم «raf.tam» و نه «raf.tam». در فارسی گفتاری، شناسه‌ها با ماده‌ی گذشته ادغام می‌شوند. به این ترتیب، برای مثال «rafteam» به صورت «raft'am» در می‌آید که به خط فارسی به صورت «رفتم» نوشته می‌شود. در نوشتار، این «رفتم» ممکن است با «رفتم» گذشته‌ی ساده اشتباه گرفته شود. دو راه برای بازشناسی این دو زمان در گفتار وجود دارد:

متأسفانه، به این مسئله به هنگام مکتوب کردن فارسی گفتاری توجه نمی‌شود. به نقل از یکی از مجله‌ها: «ضبط کار یا آلبوم تازه‌ای رو شروع کردی؟» که در اینجا منظور از «شروع کردی»، «شروع کرده‌ای» است. با نگاهی به مجله‌ها از این غلطها فراوان خواهید دید.

در الفبای فارسی-لاتین، برای متمایز کردن این دو صورت می‌توان از آپوستروف استفاده کرد و ادغام را نشان داد: «raft'am». برای خط فارسی-عربی هم می‌توان به این صورت نوشت: «رفته‌م» یا با استفاده از آپوستروف به این صورت نوشت: رفت'ام.

توجه همه‌ی موردهای ذکرشده برای دیگر زمانهای نقلی نیز صادق است و برای پرهیز از تکرار، در دیگر زمانهای نقلی ذکر نمی‌شوند.

نمونه

در دیگر زبانها

این زمان معادل «present perfect» انگلیسی و «passé composé» فرانسوی‌ست.