فعل‌سازی در زبان فارسی

در زبان فارسی چند پس‌وند برای ساخت فعل وجود دارد:

پس‌وند «یدن»

با افزودن پس‌وند «یدن» به اسم، صفت، بن حال، ... می‌توان فعل ساخت:

واژه فعل
ترس ترسیدن
رقص رقصیدن
جنگ جنگیدن
بوس بوسیدن
خشک خشکیدن

در بسیاری از زبانها، فعلهای جدید با استفاده از پس‌وند ساخته می‌شوند اما در زبان فارسی، فعلهای جدید معمولا با استفاده از ترکیب «واژه + کردن» ساخته می‌شوند. برای نمونه: تلفن کردن به جای تلفنیدن. از نمونه‌های نادر فعل‌سازی با پس‌وند می‌توان به طلبیدن و فهمیدن اشاره کرد که از وام‌واژه‌های عربی «طلب» و «فهم» ساخته شده‌اند.

در فارسی گفتاری امروز، گاهی از پس‌وند برای فعل‌سازی استفاده می‌شود. بهترین نمونه‌ی آن زنگیدن است که بعضی از فارسی‌زبانان نسل جدید به جای «زنگ زدن» به کار می‌برند و حتی آن را صرف می‌کنند: زنگید (زنگ زد)، بزنگ (زنگ بزن)، می‌زنگم (زنگ می‌زنم)، ...

پس‌وند «انیدن»

با افزودن پس‌وند «ان» به بن حال و سپس پس‌وند فعل‌ساز «یدن» می‌توان فعلهایی ساخت که در اصطلاح به آنها فعل سببی (causative verb) می‌گویند. پس‌وند «انیدن» به صورت «اندن» نیز به کار می‌رود. برای نمونه، «خور» بن حال فعل «خوردن» است. با افزودن «انیدن» فعل خوراندن/خورانیدن به دست می‌اید که معنی «سبب خوردن شدن، به خوردن وادار کردن» می‌دهد.

فعل همتای سببی
رسیدن رساندن
پریدن پراندن
فهمیدن فهماندن
روییدن رویاندن
خشکیدن خشکاندن

پس‌وند «ستن»

پس‌وند «ستن» اصطلاحا زایا (productive) نیست. یعنی، دیگر برای ساخت فعلهای جدید به کار نمی‌رود اما در گذشته، با افزدون آن به اسم، بن حال، ... فعل ساخته می‌شد:

واژه فعل
توان توانستن
دان دانستن
کام کامستن
بای بایستن
شای شایستن