راهنما

«شاهنامه» حماسه‌ی ملی ایرانیان و یکی از بزرگترین شاهکارهای ادبی جهان است که حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی آن را در طی سی سال سرود. شاهنامه نزدیک به ۵۰۰۰۰ بیت دارد و بیانگر افسانه‌ها، رویدادها و گذشته‌ی ایران‌زمین از آغاز گیتی تا پایان روزگار ساسانیان است. این دوران دراز در چهار دودمان پیشدادیان، کیانیان، اشکانیان و ساسانیان و در سه بخش اسطوره‌ای (از کیومرث تا فریدون)، پهلوانی (از کاوه‌ی آهنگر تا رستم) و تاریخی (از بهمن تا ساسانیان) جای می‌گیرد.

هدف از پروژه‌ی جویشگر شاهنامه، فراهم آوردن نسخه‌ای دیجیتال از شاهنامه است که افزون بر جست‌وجوی ساده در متن آن، بتوان به جست‌وجوی پیشرفته و حتی فراتر از آن، به پرس‌وجو (query) پرداخت. برای نمونه: نام چه جنگ‌افزارهایی در شاهنامه آمده، چه صورتهایی از فعل «دیدن» در شاهنامه به کار رفته، «گفت» در چه بیتهایی قافیه است.

نشانه‌گذاری معنایی همه‌ی بیتهای شاهنامه، کاری بسیار گسترده و زمان‌بر است. برای آن که برآوردی داشته باشید، نشانه‌گذاری متن شاهنامه تا پایان بخش منوچهر، بیش از ۳۷۰۰۰ واژه را در بر می‌گیرد. از دیگر موردهایی که بر زمان کار بسیار می‌افزاید، در دست نبودن متنی دیجیتال از شاهنامه است که در آن، آیین نگارش بی کم و کاست رعایت شده باشد. خوشحال می‌شوم دیدگاه‌ها و پیش‌نهادهایتان را با بنده در میان بگذارید. امید است آنچه فراهم می‌گردد، به یاری شاهنامه‌پژوهان، زبان‌شناسان و سایر شیفتگان فرهنگ و زبان این مرز و بوم بیاید.

جست‌وجو

گزینه‌ی «یگانه» برای جست‌وجوی بیتهایی است که در آنها واژه‌ی واردشده دقیقا به کار رفته. گزینه‌ی «دوگانه» برای جست‌وجوی بیتهای دارای دو واژه‌ی داده‌شده است. با انتخاب گزینه‌ی «میانه» می‌توانید به جست‌وجوی واژه‌هایی بپردازید که در بر دارنده‌ی عبارت ورودی هستند. برای مثال، ممکن است تنها صورت جمع یک واژه در شاهنامه آمده باشد؛ در این صورت، با وارد کردن شکل مفرد و انتخاب گزینه‌ی «میانه» می‌توان به نتیجه رسید. گزینه‌ی «آغاز» برای جست‌وجوی واژه‌هایی است که با عبارت واردشده آغاز می‌شوند. گزینه‌ی «پایان» برای جست‌وجوی واژه‌هایی است که با عبارت واردشده پایان می‌یابند. برای مثال، با وارد کردن «مند»، می‌توان بیتهایی را یافت که در آنها پس‌وند «مند» به کار رفته. با انتخاب گزینه‌ی «بن‌واژه» (lemma) می‌توان به جست‌وجوی واژه‌هایی پرداخت که صورت مشتق‌شده یا صرف‌شده‌ای از آنها در متن شاهنامه به کار رفته. برای مثال، با وارد کردن «دیدن»، همه‌ی بیتهایی که در آنها صورتی از فعل «دیدن» به کار رفته، نمایش داده می‌شود: دیدار، بیند، بیننده، بدیدند، ... گزینه‌ی «قافیه» برای جست‌وجوی بیتهایی است که در آنها واژه‌ی واردشده قافیه است.

اگر می‌خواهید دامنه‌ی جست‌وجو را محدود به بخش خاصی از شاهنامه کنید، آن بخش را از جعبه‌ی انتخاب مشخص کنید.

پرس‌وجو

با نشانه‌گذاری معنایی متن شاهنامه، می‌توان از جست‌وجو فراتر رفت و به پرس‌وجو پرداخت. برای نمونه، نام چه شخصیتهایی در شاهنامه آمده، نام چه جانورانی در شاهنامه هست و ... از آنجا که شاهنامه طیف گسترده‌ای از اطلاعات پیرامون تاریخ، تمدن و فرهنگ ایران‌زمین را در بر دارد، می‌توان با نشانه‌گذاری از آن بهره‌های فراوان برد. آنچه پیش روی شماست، گامی آغازین در این راه است. به مرور، بر شمار پرسشها و گستره‌ی نشانه‌گذاری افزوده خواهد شد.

با انتخاب گزینه‌ی «فهرست»، تنها فهرستی از نتیجه‌ی پرس‌وجو نمایش داده می‌شود. گزینه‌ی «بیتها» برای نمایش همه‌ی بیتهایی است که در آنها، واژه‌هایی از رده‌ی انتخاب‌شده، به کار رفته.

Message
لطفا صبر کنید