ویژگیها

زمان وجه نمود
گذشته گزارشی نقلی

دستور ساخت

ماده‌ی گذشته فعل اصلی + شکل وابسته‌ی فعل کمکی بودن در زمان حال ساده

فعل بودن در زمان حال ساده دو شکل صرفی دارد: آزاد (قوی) و وابسته (ضعیف).

آزاد وابسته
مفرد جمع مفرد جمع
هستم هستیم ام ایم
هستی هستید ای اید
هست هستند است اند

شکل وابسته همواره با واژه‌های دیگر به کار می‌رود.

صرف مثبت

صرف فعل «رفتن»
من رفته‌ام ما رفته‌ایم
تو رفته‌ای شما رفته‌اید
او رفته‌است ایشان رفته‌اند
صرف فعل «کار کردن»
من کار کرده‌ام ما کار کرده‌ایم
تو کار کرده‌ای شما کار کرده‌اید
او کار کرده‌است ایشان کار کرده‌اند

در سوم شخص مفرد، فعل کمکی است معمولا حذف می‌شود (رفته، کار کرده). در زبان گفتاری، است همواره حذف می‌گردد.

شادروان دکتر پرویز ناتل خانلری، در بخش آخر کتاب «دستور زبان فارسی»، صفحه‌ی ۳۴۰ تا ۳۴۲، مقاله‌ای دارند با عنوان «رفته - رفته‌است» که در آن نشان داده‌اند بر خلاف آنچه بعضی از ادیبان می‌پندارند، حذف «است» از سازه‌ی سوم شخص مفرد گذشته‌ی نقلی، نه تنها نادرست نیست، که در شعر فصیح فارسی، غالبا این سازه با حذف جزء «است» آمده. ایشان از نظم نیز چند شاهد ذکر کرده‌اند. برای نمونه، از حضرت سعدی: «فراش باد صبا را گفته تا فرش زمردین بگسترد و دایه‌ی ابر بهاری را فرموده تا بنات نبات را در مهد زمین بپرورد»

صرف منفی

صرف منفی با قرار دادن پیش‌وند «ن» پیش از ماده‌ی گذشته ساخته می‌شود:

صرف فعل «رفتن»
من نرفته‌ام ما نرفته‌ایم
تو نرفته‌ای شما نرفته‌اید
او نرفته‌است ایشان نرفته‌اند
صرف فعل «کار کردن»
من کار نکرده‌ام ما کار نکرده‌ایم
تو کار نکرده‌ای شما کار نکرده‌اید
او کار نکرده‌است ایشان کار نکرده‌اند

نمونه

شکل دیگر گذشته‌ی نقلی

در فارسی میانه، گذشته‌ی نقلی فعلهای ناگذرا با کمک فعل «ایستادن» (êstâtan) ساخته می‌شود:

مفرد جمع
raft êstam raft êstêm
raft êstîh raft êstêt
raft êstêt raft êstênd

این صورت صرفی به فارسی نو نیز رسیده: رفتستم، رفتستی، رفتست،...

در دیگر زبانها

گذشته‌ی نقلی فارسی معادل «present perfect» انگلیسی و «passé composé» فرانسوی‌ست.